Ẩn sâu bên trong lớp rơm khô cuộn chặt như cán chổi là phần thịt hồng được bao bọc bởi những chiếc lá ổi già có hương vị đậm đà, xen lẫn chút chua lên men, dậy mùi thơm của riềng, thính,… Đó là tré Bình Định.
Về tré Bình Định
Ở mảnh đất Bình Định, ngoài những đặc sản hấp dẫn được nhiều người biết đến như bún chả cá Quy Nhơn, bánh hỏi Diêu Trì, nem chợ Huyện, bánh ít lá gai, gié bò Tây Sơn,… Còn có một món ăn dân dã nhưng không kém phần nổi tiếng. Đó chính là tré.
Tùy khẩu vị, thói quen và phong tục ở từng địa phương mà món tré lại được chế biến theo những cách khác nhau. Chẳng hạn, ở Huế, người ta thường làm tré với chút thịt bò được rim mắm đường và gừng. Còn tại Bình Định, tré được chế biến từ phần thịt đầu lợn đã luộc chín. Thái nhỏ với thịt ba chỉ chiên. Sau đó đem trộn đều nguyên liệu với các gia vị như hạt tiêu, riềng, hạt mè, bột nêm, muối, thính, tỏi.
Làm tré Bình Định
Để làm tré đảm bảo chất lượng, người phụ nữ có hơn 10 năm kinh nghiệm thường đi chợ từ sáng sớm. Họ chọn loại thịt lợn sạch, còn tươi. Thịt, tai lợn và da được cạo bỏ hết lông, rửa với nước muối và chanh để khử mùi cũng như làm trắng, sau đó luộc chín tới.
Riêng phần thịt ba chỉ được đem chiên vàng đều. Có thể cho thêm giấm khi luộc giúp thịt trắng và thơm hơn. Chú ý thời gian luộc vừa đủ để tai và da lợn giữ được độ giòn, không bị chín nhũn.
Khi thịt chín thì đem vớt ra, ngâm vào chậu nước lạnh để các nguyên liệu đảm bảo giòn dai. Nhờ thế mà quá trình ủ lên men chất lượng hơn, tré khi ăn sẽ không bị kết dính.
Thái các phần thịt, tai lợn thành những lát mỏng, còn lớp bì đem cán mỏng, thái sợi dài và nhỏ vừa ăn. Sau đó, trộn đều các nguyên liệu trên với nhiều gia vị như tỏi, mì chính, đường, nước mắm, muối, thính gạo, hạt mè (vừng) rang,… theo tỉ lệ thích hợp. Ngoài ra còn có riềng thái sợi chỉ được tuyển chọn từ những củ riềng không quá già hoặc quá non, giúp món ăn có hương vị đặc trưng, khó hòa lẫn.
Gói tré
Chờ các nguyên liệu ngấm đều gia vị, người ta bắt đầu gói tré trong lá ổi hơi già. Công đoạn này cũng đòi hỏi sự khéo léo. Nó giúp món ăn có mùi thơm hấp dẫn, đồng thời giảm bớt độ ngấy của thịt lợn khi thưởng thức.
Khâu gói tré cũng được coi là công đoạn quan trọng, đòi hỏi sự kỳ công, khéo léo của người làm. Tré được gói trong lá ổi. Bọc thêm lớp nilon hoặc lá chuối. Sau đó lấy nắm rơm, cột chặt một đầu, đầu còn lại để rơm xòe ra rồi đặt gói tré vào giữa. Tré được phủ kín bởi rơm. Sau đó cuộn chặt bằng dây, thoạt nhìn vẻ ngoài giống như cán chổi.
Sử dụng tré rơm
Tré được ủ khoảng 2-3 ngày là lên men, lúc đó có thể thưởng thức. Khi ăn, người ta tháo lớp rơm bên ngoài, bóc lớp lá ra rồi bỏ tré lên đĩa. Sau đó dùng thìa hoặc đũa đánh tơi các miếng thịt lên.
Để tăng hương vị hấp dẫn cho món ăn, người địa phương thường thưởng thức tré với bánh đa. Cuốn cùng các loại rau sống (rau thơm, dưa chuột, đu đủ bào mỏng, chuối chát…). Rồi chấm mắm chua ngọt hoặc tương ớt.
Theo người dân Bình Định, tré là món ăn hội tụ đầy đủ ngũ vị giữa triết lý âm dương ngũ hành. Đó là chua, cay, mặn, ngọt, và vị chát nhẹ của lá ổi. Tré ngon nhất khi được gói ủ thật kỹ bằng nhiều lớp. Chờ 2-3 ngày cho các nguyên liệu chín bằng quá trình lên men.
Gắp một miếng tré, đặt vào bánh tráng, cuốn với rau sống rồi chấm nước mắm chua ngọt. Vậy là đủ khiến thực khách mê mẩn món ăn này ngay từ lần đầu tiên. Món tré nổi tiếng ở Bình Định không chỉ thích hợp để thưởng thức trong dịp Tết. Mà còn được người địa phương ưa chuộng, làm món nhậu, ăn vặt hoặc khai vị nhẹ nhàng.